07 11 2007

AD SOYLU SÖZCÜKLER AD TAMLAMALARI

ADLAR (İSİMLER) Bütün sözcük türleri,iki gruba ayrılarak değerlendirilir. A)Ad Soylu Sözcükler:   1)Ad (İsim) 2)Sıfat (Önad) 3)Zamir (Adıl) 4)Zarf (Belirteç) 5)Edat (İlgeç) 6)Bağlaç 7)Ünlem   B)FİİLLER (Eylemler)   1)Varlıkları ya da kavramları karşılayan,onları tanımamızı sağlayan sözcüklere “ad” denir.Bir kelimeye  -mek, -mak  ya da  -ma, -me olumsuzluk ekini getiremiyorsak o kelime addır.   *Bahçe, kum, Ali, kitap, çanta, Almanya, Merkür,…   A)Görev ve anlamlarına göre, B)Varlıkların türüne göre, C)Varlıkların sayısına göre, D)Yapılarına göre      inceleriz.         GÖREV VE ANLAMLARINA GÖRE İSİMLER   1)Somut İsimler:Taş,kitap,çiçek,… 2)Soyut İsimler:Akıl,sevgi,saygı,şeytan,iyilik,keder,… 3)İş ve Eylem Gösteren İsimler:Fiil soylu kelimelere  “-mek, -mak, -ış, -iş, -me, -ma” ekleri getirilerek türetilen ve iş,oluş,eylem bildiren isimlerdir.Bunlara “fiilimsi” (isim-fiil) de denir. *Çalışmak, uyumak, dokunma, eğlenme, bakış, gülüş,…         VARLIKLARIN TÜRÜNE GÖRE İSİMLER   1)Özel İsimler:Tek olan,diğer varlıklara benzemeyen varlıkların özel adlarıdır. *Köroğlu, Nedim, Türkçe, Mehmet,Minnoş, Pamuk, Türk Dil Kurumu,... 2)Tür (Cins) İsimleri:Aynı türden birçok varlığın ortak adlarıdır. *El, ayak, kardeş, amca, kedi, kaşık,şehir, kasaba,…      VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER   1)Tekil  İsimler:Aynı türden varlıkların bir tekin... Devamı

05 11 2007

EDEBİ TARTIŞMALAR -ALINTI

    Ömrünün son yıllarını Rusya'da geçiren şairimiz, çocukluğunda patatese benzetilmekten mi esinlenmiştir, yoksa Ayşe Kulin'in benzetmesini onaylamak için mi kendisini çevresindekilere benzetmiştir bilinmez ama, 1956 yılının haziran ayında, Peredelkino'da Yazar Evleri Sitesi'nde bulunan evinde; Bulgaristan'dan gelen dostu Fahri Erdinç'e şunları söylemiştir: "Size bir şey söyleyeyim mi, artık beni karikatürize etmek çok kolay: Bir patates al eline; yukarıdan iki kürdan batır, iki de aşşağıdan, tamam!" Kendisiyle böylesine dalga geçen şairimiz Nazım Hikmet'tir. Kim bilir ömrü boyunca başka hangi lakaplar takılmıştır O'na, bilinmez. Tıpkı zaman zaman arkadaşlarının 'Ofran' diye çağırdığı Orhan Veli'nin lakaplarını bilmediğimiz gibi. Bilinenlerden biri, Nurullah Ataç'ın taktığı lakaptır. Bunu da Bedri Rahmi Eyuboğlu'nun 1.12.1951'de Yeditepe'deki Hatıralar isimli yazısından öğreniyoruz: "Ataç Orhan'a hiçbir zaman tutmayan bir sürü isimler arar dururdu. Bunlardan bir tanesi üzerinde çok ısrar etti; ama yine olmadı: Şakuli Solucan! Orhan Veli de kendini korumak için Nurullah Ataç yerine sadece Nuri Bey diyordu." Lakapların dışında bir de takma isimler vardır. Mehmet Ali Sel, Orhan Veli'nin takma ismidir. Oktay Rifat, "galiba atmaya kıyamadığı şiirlerini bu isimle yayımlardı" der. Bir de Orhan Selim vardır. O da Nazım Hikmet'in 1934'te başladığı Akşam Gazetesi'ndeki yazılarında kullandığı takma isimdir. Her ne kadar, o yıllarda Orhan Veli'nin ismi pek duyulmadıysa da Nazım Hikmet'in bir kelime oyunu yapmak istediğini 'uydurmamız' yerinde olur: ORHAN SELİM ORHAN SELİ'M ORHAN VELİ'M "Orhan Veli ve Nazım Hikmet kavgalıdırlar, hatta birbirlerini hiç sevmezler." Bu tip lafları ilk kim ve neden ortaya attı, bilmiyorum. Bunlara gülüp geçmek gerekir ama, biz yine de yanıtlayalım... İlk zamanlarda, şiir anlayışları açısından birbirleri... Devamı

27 10 2007

DİVAN EDEBİYATINDA NESİR

Divan Edebiyatı’nda, şiir ağırlıklı olmakla birlikte, nesre (düzyazıya) de yer verilir. Bu edebiyatta düzyazıya İnşa, yazara münşi denirdi. Münşeat terimi de “düzyazılar” (“İnşa”nın çoğulu) anlamında kullanılırdı.   Divan Nesri’nin Genel Özellikleri   a)    Dil, konu ve tür yönünden Arap ve İran edebiyatlarının etkisindedir. b)    Konu ve düşünceden çok, söyleyiş güzelliğine önem verilir. c)     Dili yabancı sözcük ve tamlamalarla yüklüdür. Söz sanatlarına ve mecazlara önem verilir. Cümleler uzundur. Paragraf düzeni yoktur. d)    Cümlelere yerleştirilen secilerle (uyaklı sözlerle) şiirdekine benzer bir aheng yaratılmaya çalışılır. e)    Noktalama işareti kullanılmaz. f)      Düzyazıda dini-ahlaki konular ağırlıklı olarak işlenir. Tarihi olaylar ,gezi izlenimleri,toplumsal sorunlar, bireysel duygular gibi konuların da işlendiği olur.   Divan Nesri’nin Bölümleri   1)    Sade (Yalın) Nesir: Halka hitap için yazılmış, dili ağır olmayan nesirdir. Yabancı sözcük ve tamlama sayısı azdır. Anlaşılması güç söz sanatları yapılmaz. Masallar, efsaneler, menkıbeler, destanlar, dini ve tasavvufi konular, tarih ve gezi eserleri, o devre göre, sade bir dille yazılmaya çalışılmıştır. Sade nesir örnekleri olarak aşağıdaki eserlerden söz edilebilir:   Seydi Ali Reis’in Mir’atü’l-Memalik           adlı gezi yazısı ve Kitabü’l Muhit adlı coğrafya kitabı (16. yüzyıl)   Sehi Bey’in Heşt Behişt adlı şuara tezkiresi (16. yüzyıl) Aşıkpaşazade’nin Tevarih-i Al-i Osman (Osmanlı Tarihi adlı eseri (15. yüzyıl) Mercimek Ahmed’in Kabusname tercümesi (15. yüzyıl) Kul Mes’ut’un Kelile ve Dimme tercümesi (14. yüzyıl) Evliya Çelebi Seyahatnamesi (17.yüzyıl)   2)    S... Devamı

27 10 2007

EDEBİYATIMIZDA İLKLER

İlk yerli tiyatro eseri:Şinasi / Şair Evlenmesi /1859   İlk yerli roman :Şemsettin Sami / Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat   Batılı tekniğine uygun kusursuz ilk roman :Halit Ziya Uşaklıgil/Aşk-ı memnu   İlk çeviri roman :Yusuf Kamil Paşa/ Fenelon'dan Telemak /1859   İlk köy romanı :Nabizade Nazım / Karabibik   İlk psikolojik roman:Mehmet Rauf / Eylül   İlk realist roman :Recaizade Mahmut Ekrem / Araba Sevdası   İlk resmi Türkçe gazete :Takvim -i Vakayi   İlk yarı resmi gazete :Ceride-i Havadis İlk özel Gazete : Tercüman-ı Ahval   İlk tarihi roman :Namık Kemal / Cezmi , A. Mithat /  Yeniçeri İlk özel gazete :Tercüman-ı Ahval / Şinasi ile Agah Efendi İlk pastoral şir:A.Hamit Tarhan /Sahra İlk şiir çevirisini yapan ,ilk makaleyi yazan ve noktalama işaretlerine ilk kez  kullanan ilk Türk gazeteci :Şinasi Aruzla ilk manzum tiyatro eseri yazan :A.Hamit /Eşber veya Sardanapal Heceyle yazılan ilk manzum tiyatro eseri:A.Hamit/Nesteren İlk bibliyografya:Keşfü�z Zünun /Katip Çelebi İlk hatıra kitabı :Babürşah /Babürname İlk hamse yazarı :Ali Şir Nevai Msn   Öğretmen  öss  kpss   Gazeteler   Sohbet  hazır esajlar  ders izle  Belirli Gün ve Haftalar Çanakkale savaşı şiir  İlk tezkire :Ali Şir Nevai /Mecalisün Nefais İlk antoloji:Ziya paşa /Harabat İlk atasözleri kitabı :Şinasi /Durub-i Emsal-ı Osmaniye İlk miz... Devamı

25 10 2007

DİVAN EDEBİYATI

   span.joshide { display:none; } Arap ve Fars edebiyatlarının tesirinde gelişen bu edebiyatın ilk ürünleri daha Ortaasya’da iken verilmiştir. (Kutadgu Bilig, Atabet’ül Hakayık)  Onun devamı olarak Türkler Anadolu’ya göçtüklerinde, yeni yurtlarında yeni bir edebiyat oluşturdular. Elbette bu edebiyatın temelinde İslam kültürü vardır. Ancak tamamen dini konuları işleyen divan şiirleri, Tasavvuf Edebiyatı adı altında incelenir. Bunu Divan edebiyatından kesin hatlarla ayırmak mümkün değildir. Anadolu’da gelişen Divan edebiyatını yüzyıllarına göre inceleyelim.13. Yüzyıl Bu yüzyılda Türk edebiyatının, ünü sınırları aşan sanatçısı Mevlana yetişmiştir. Ortaasya’da , Horasan’da doğmuş ve küçük yaşta ailecek oradan ayrılıp Konya’ya yerleşmişlerdir. İslam ilminin temelini babasından almıştır.İlmini, Şems-i Tebrizi adlı hocasından aldığı duygu ve tasavvufla birleştiren Mevlana asırlarca sürecek Mevlevi tarikatını bu anlayışla kurdu.Mevlana, eserlerini, o dönemin edebiyat dili sayılan Farsça ile yazmıştır. Elbette bu, edebiyatımız açısından bir kayıptır. En önemli eseri, Mesnevi adlı 25618 beyitlik kitabıdır. Bu, tasavvufu öğretici bir kitaptır. Bunun dışında Divan-ı Kebir, Fîhi Mâfîh adlı eserleri de vardır. Divanında Türkçe, Farsça karışık olarak söylenmiş beyitler de vardır.Mevlana, insanlara hoşgörüyle yaklaşması, tüm insanları sevmesi yönüyle evrensel bir sanatçıdır.Bu dönemin bir diğer büyük şairi, Mevlana’nın oğlu Sultan Veled’dir. Hemen her sahada onun izinden gitmiştir. Farsça şiirleri de olmakla birlikte Türkçe şiirleri daha çoktur. Bu dönemin diğer tasavvuf şairleri Ahmet Fakîh ve Yusuf ü Züleyha mesnevisinin yazarı Şeyyad Hamza’dır.13. Yüzyıl aynı zamanda tasavvufi olmayan Divan şiirlerinin de verilmeye başlandığı bir dönemdir. Bu türde tanınan ilk şair Hoca Dehhani’dir.Şiirlerini temiz bir Türkçeyle ve sanatlı bir üslupla yazmıştır. Şiirlerinde tasav... Devamı

25 10 2007

TÜRK EDEBİYATINDA DÜZYAZI (NESİR) (İNŞA)

a)      HALK EDEBİYATI NESİR GELENEĞİ b)      İSLAMİYETE GEÇİŞ DÖNEMİ ESERLERİ c)      DİVAN EDEBİYATI NESİR GELENEĞİ d)      BATI ETKİSİNDEKİ EDEBİYAT NESİR GELENEĞİ     A)     HALK EDEBİYATI NESİR GELENEĞİ BİLMECELER Bir varlık veya nesnenin adını anmadan niteliklerini üstü kapalı bir biçimde söyleyerek o varlık, nesne veya kavramın ne olduğunu dinleyene buldurmayı amaçlayan sözlerdir. Çoğu ölçülü, kafiyeli, aliterasyonlu ve cinaslı olan bilmeceler birer söz oyunu niteliğindedir. Bilmecelere Divan Edebiyatı’nda Muamma adı verilmiştir. “Elimde bir tane/İçinde bin tane” Nar Manisa’dan, Tire’den, şimdi geçti buradan. (Rüzgar). Burdan vurdum kılıcı, Halep’ten çıktı ucu. (Şimşek)  FIKRALAR İnsanı güldürürken çoğu kez düşündürmeyi de amaçlayan kısa, nükteli öykücüklere fıkra denir. Nasrettin Hoca, Bektaşi, İncili Çavuş... fıkraları halkın ortak malı olmuştur.  KARAGÖZ Seyirlik halk oyunlarından olan Karagöz, bir gölge oyunudur. Oyunda Karagöz cahil halk tipini; Hacivat ise aydın tipini temsil eder. Geleneksel Türk Tiyatrosu ürünlerindendir.  Manda ve deve derisinden yapılan resimlerin, bir ışık yardımıyla sahnedeki perdeye yansıtılmasıyla oluşur. Bir gölge oyunudur. Bu nedenle bazı kaynaklarda “Hayal-i Zıl” şeklinde de adlandırılır. Kahramanları Karagöz, Hacivat, eşraftan kimseler, Beberuhi, Tuzsuz Deli Bekir, satıcılardır. Karagöz; okumamış, hazır cevap, söylenenleri ters anlayan ve buna göre cevaplar veren kaba bir adamdır. Hacivat ise aydın ve yarı aydın kişileri temsil eder. Karagöz oyununda bütün konuşmalar perdenin arkasındaki tek kişi tarafından yapılır. Bu nedenle Karagöz oynatmak zor bir iştir. Karagöz oyununun oynatıldığı perdeye “hayal perdesi” denir. Karagöz oyunu dört bölümden oluşur: 1)     Öndeyiş ve giriş: Sahn... Devamı

13 10 2008

TÜRK EDEBİYATI NAZIM TÜR VE BİÇİMLERİ 1

NAZIM BİÇİMLERİ ve TÜRLERİ Şiirler nazım birimlerine, kafiyeleniş şekillerine, vezinlerine ve mısra sayılarına göre nazım şekillerine; işledikleri konulara ve ilgili oldukları alanlara göre de nazım türlerine ayrılırlar. HALK ŞİİRİ NAZIM BİÇİMLERİ ve TÜRLERİ       A. ANONİM HALK ŞİİRİ NAZIM   BİÇİMLERİ                                   1. Mani 2. Türkü 3.Ninni       B. ÂŞIK EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ        1. Koşma 2. Semai 3. Varsağı 4.Destan          ÂŞIK EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ         1. Güzelleme 2. Koçaklama 3. Taşlama 4. Ağıt         C. TEKKE EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatına Tekke edebiyatı da denir.         1. İlâhî 2. Nefes 3. Nutuk 4. Devriye 5. Şathiye (Şathiyat-ı Sofiyane)       DİVAN ŞİİRİ NAZIM BİÇİMLERİ ve TÜRLERİ A. DİVAN EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ         I. BEYİTLERLE KURULAN NAZIM BİÇİMLERİ            1. Gazel 2. Kaside 3. Mesnevi 4. Kıta 5. Müstezat        II. BENTLERLE KURULAN NAZIM BİÇİMLERİ             A. TEK DÖRTLÜKLER              1. Rubai 2. Tuyuğ (tuyuk)           &nb... Devamı

16 10 2007

DİVAN EDEBİYATI ŞİİR BİÇİMLERİ

DİVAN EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ 1.GAZEL: Özellikle aşk, güzellik ve içki konusunda yazılmış belirli biçimdeki şiirlere denir. Beyit sayısı genellikle 5-15 arasında değişir. Gazelin ilk beyti mutlaka kendi arasında uyaklı olur.Bu ilk beyte “matla”, son beyte ise “makta” adı verilir. Bir gazelin en güzel beytine “beyt-ül gazel”, şairin mahlasının bulunduğu beyte de “mahlas beyti” denir. Beyitleri arasında anlam birliği bulunan gazele “yek-âhenk”, aynı güç ve güzellikte beyitlerden oluşan gazele de “yek-âvâz” gazel adı verilir.   2.KASİDE: Din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla belirli kurallar içinde yazılan uzun şiirlerdir. En az 33, en çok 99 beyitten oluşur. Kasidenin en güzel beytine “beyt-ül kaside”, şairin mahlasının bulunduğu beyte de “taç-beyt” adı verilir.   3MESNEVİ: Her beyti kendi içinde uyaklı uzun nazım biçimidir.Bir anlamda Divan edebiyatında manzum hikayelerin yazıldığı bir biçim olarak da tanımlayabiliriz. Mevlânâ’nın ünlü tasavvufi mesnevisi 25.700 beyitten oluşmuştur.   Mesneviler aşk, dini ve tasavvufi, ahlaki-öğretici, savaş ve kahramanlık, bir şehri ve şehrin güzelliklerini anlatma, mizah gibi türlü konularda yazılmıştır. Divan edebiyatında roman ve hikaye gibi türler olmadığı için mesneviler bir bakıma bu türlerin yerini tutmuşlardır. On bölümden oluşur.Aynı şair tarafından yazılmış beş mesneviye “Hamse” adı verilir. Hamse sahibi olarak tanınmış önemli divan şairleri: Ali Şir Nevâi, Taşlıcalı Yahya, Nev’i-zâde Atâi’dir.   4.           KITA: Yalnız ikinci ve dördüncü dizeleri birbiriyle uyaklı iki beyitlik nazım biçimidir. Beyitler arasında anlam birliği bulunur. Pek çok konuda yazılabilir.   5. MÜSTEZAT: Gazelin özel bir biçimine denir. Uzun dizelere kısa bir dize eklenerek yazılır. Uzun ve kısa dizeler gazel gibi kendi araları... Devamı

16 10 2007

TASAVVUF ŞİİR ÖZELLİKLERİ

DİNİ TASAVVUFİ TÜRK HALK ŞİİRİDin ve tasavvufla ilgili kavramı duygu, düşünce, ilke ve kuralları halka yaymak amacıyla bir tarikata bağlı şairlerce yazılan şiirlerdir. Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatı İslâmiyet’in ve Tasavvufun etkisiyle ortaya çıkmıştır.                                                       İslâmiyet’in kökleşip yayılmasında büyük etkisi olan tasavvuf, zamanla edebî eserlerde de işlenmiş, din ve tasavvuf, edebiyat aracılığıyla yayılmaya çalışılmıştır.Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatına Tekke edebiyatı da denir. Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatında asıl olan sanat yapmak değil, dinî-tasavvufi düşünceyi yaymaktır. Tekke şairlerinin çoğu tarikatlarda yetişmiş şeyh ve dervişlerdir. Tekke şiiri, halk şiirinden de divan şiirinden de nazım şekilleri almıştır.  ÖZELLİKLERİ Kurucusu 12. yüzyılda Doğu Türkistan’da yetişen Hoca Ahmet Yesevi’dir.  Tekke Edb., Anadolu’da 13. y.y.’dan itibaren gelişmiştirBu edebiyat şairleri tarikat merkezi olan tekkelerde yetişmiştir. Nazım birimi genellikle dörtlüktür.Hem aruz hem hece vezni kullanılmıştır. Şiirlerin çoğu ezgilidir.Allah, insan, felsefe, doğruluk, ibadet gibi konular işlenmiştir. İlahi, nefes, nutuk, devriye, şathiye, deme gibi nazım şekilleri kullanılmıştır. Dili Aşık Edebiyatı’na göre ağır, Divan Edb.’na göre sadedir. Aşık, maşuk, şarap, saki gibi mazmunlara yer verilmiştir.Yüzyıllara göre bu edebiyatın en önemli temsilcileri şunlardır:•        &nbs... Devamı

13 10 2008

ANONİM EDEBİYAT ŞİİR ÖZELLİKLERİ

B-İSLAMİ DÖNEMDE NAZIM BİÇİMLERİ VE TÜRLERİA-HALK EDEBİYATI ŞİİR TÜRLERİ     Anonim Halk Şiiri Nazım Biçimleri:    Mani,Türkü,Destan,Tekerleme,NinniAnonim halk edebiyatı, yazanı ya da söyleyeni bilinmeyen bütün sözlü ve yazılı ürünleri kapsar. Halk öyküleri (destansı öyküler, destanlar, tarihler, menkıbeler, âşık Öyküleri, masallar, efsaneler, fıkralar), türküler, maniler, atasözleri, bilmeceler, seyirlik halk oyunları (karagöz, ortaoyunu, meddah), anonim halk edebiyatı kapsamına girer.Bütün halk ozanları, bu tür anonim ürünlerin bir türs aklayıcısı,taşıyıcısı, ileticisi gibi görev yapmışlar, meraklı kimseler de, bu ürünleri "cönk" adı verilen uzun defterlere yazmışlardırSöyleyeni belli olmayan, ağızdan ağza, kulaktan kulağa yayılan, halkın ortak malı olan ürünlerin oluşturduğu edebiyattır.Anonim Halk Şiiri Özellikleri şunlardır: 1)     Belli bir sahibi yoktur. Halkın ortak malı olan ürünlerden oluşur.2)     Dili sade, akıcı bir halk Türkçesidir3)     Şiirlerde hece ölçüsünün 7'li, 8'li, 11'li kalıpları ağırlıklı olarak kullanılır.4)     Somut ve gerçeklerle iç içe bir edebiyattır.5)     Şiirlerinin nazım birimi dörtlüktür.6)     En çok yarım kafiye kullanılmıştır.. Bazı manilerde cinaslı kafiye görülür.7)     Mecazlara ve edebi sanatlara fazla yer verilmez.8)     Ölüm, aşk, tabiat sevgisi, ayrılık acısı, özlem, yiğitlik, toplumsal aksaklıklar gibi konular        işlenir.9)     Sözlü geleneğe da... Devamı